Alabanda Antik Kenti, tarihi derinlikleri ve efsaneleriyle dolu, Karya bölgesinin önemli bir yerleşim alanıdır. Bu kent, sadece mimarisiyle değil, aynı zamanda geçmişteki siyasi olayları ve mitolojik öyküleriyle de dikkat çekmektedir. Kuruluşundan itibaren farklı medeniyetlerin etkisi altında kalan Alabanda, bugüne kadar birçok sır barındıran bir hazine gibi karşımızda durmaktadır. Efsanelerle dolu, geçmişin izlerini taşıyan bu antik kent, tarih severler için keşfedilmeyi bekleyen bir açık hava müzesidir.

Alabanda Antik Kenti'nin hikayesinden bazı kesitler şu şekildedir:

• Kuruluş Efsanesi. Kentin adı, Karya dilinde "ala" (at) ve "banda" (yarış) kelimelerinin birleşiminden türemiştir. Efsaneye göre, Kral Kar’ın oğlu Alabandos bir at yarışını kazanır ve kente bu isim verilir.
• Tarihsel Gelişim. Alabanda'nın tarihi, 4000 yıl önceki Hitit İmparatorluğu zamanına kadar uzanır. Pers asilzadesi Bubares'in oğlu ve Makedonya Kralı I. Amyntas'ın torunu olan Amyntas, şehrin kontrolünü Kral I. Serhas'tan almıştır.
• Roma ve Bizans Dönemi. MÖ 70'te Roma'nın Anadolu'yu tamamen kontrol altına almasıyla Alabanda, Asya eyaletinin 21. kenti olarak Roma yönetimine girmiştir. MS 4. yüzyılda Bizans hakimiyetine girmiş ve Aphrodisias metropolitliğine bağlı bir piskoposluk merkezi olmuştur.
• Kızlarhisarı Efsanesi. Yöre halkı arasında, Alabanda krallarından birinin çok güzel bir kızı olduğu ve bu kızın bir sanatçı tarafından kaçırıldığı yönünde bir efsane vardır.

Alabanda Antik Kenti'ndeki ilk kazılar 1905-1906 yıllarında Halil Edhem Bey tarafından gerçekleştirilmiştir. 2015 yılından itibaren ise Doç. Dr. Ali Yalçın Tavukçu başkanlığında kazılar devam etmektedir.