Bismil Ovası, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, zengin kültürel miraslarıyla dikkat çeken bir bölgedir. Antik çağlardan itibaren stratejik konumu sayesinde çeşitli savaşlara ve ticaret yollarına tanıklık etmiştir. Bu topraklarda yapılan kazılar, geçmişin derin izlerini gün yüzüne çıkarmakta ve bölgenin tarihi önemini vurgulamaktadır.

Bismil Ovası'nın tarihi hakkında bilinen bazı bilgiler şunlardır:

• Antik Dönem: Bismil'in geçmişi binlerce yıl öncesine uzanır. M.Ö. 2000'lerde Asurlular ile Huriler arasında Dicle Ovası için yapılan savaşlar, bölgenin tarihinde önemli bir yer tutar. Üçtepe Höyüğü'nde bulunan Tuşpa adlı Asur sarayı, bu dönemde kullanılmıştır.
• Arkeolojik Kazılar: 1865 yılında İngiliz seyyah Taylor'un bulduğu Asurca yazılı dikilitaşlar, British Museum'a götürülmüştür. 1989'daki kazılarda ise sarayın kalıntıları ile Asur, Huri, Roma ve Helenistik dönemlere ait eserler bulunmuştur.
• Tarihî İsimler: Bismil'in adı, Farsça "Bistmal" kelimesinden türemiştir. Bu kelime, "iki mal" anlamına gelir ve Dicle Nehri'nin güneyinden geçen İpek Yolu kervancıları tarafından kullanılmıştır. Daha sonra bu isim "Bismil" olarak değiştirilmiştir.

Bismil, 1932'de nahiye olmuş ve 1936'da Diyarbakır'ın altıncı ilçesi statüsünü kazanmıştır.