Akalan Kalesi, tarihi ve kültürel zenginlikleriyle dikkat çeken bir arkeolojik alan olarak, bölgenin geçmişine ışık tutmaktadır. Bu kale, hem yerleşim tarihinin derinliklerinden gelen izleriyle hem de ticari etkileşimlerin merkezinde yer almasıyla önemli bir araştırma alanı sunmaktadır. İlk resmi kazıların yapıldığı bu bölge, antik dönemlere ait değerli buluntularla doludur ve kaçak kazılarla tehdit altındadır. Böylece Akalan Kalesi, tarihsel katmanların korunması açısından kritik bir öneme sahiptir.

Akalan Kalesi'nin arkeolojik önemi şu şekilde özetlenebilir:

• Karadeniz Bölgesi'ndeki ilk resmi arkeolojik kazı: 1906 yılında Toduraki Makridi Bey tarafından gerçekleştirilen kazılar, Karadeniz Bölgesi'nde resmi izinle yapılan ilk arkeolojik kazıdır.
• Tarihi katmanların korunması: Kale, 4-4,5 metre yüksekliğinde surlarla çevrilidir ve bu surlar, arazinin eğimine göre şekillendirilmiştir. Ancak, kaçak kazılar bu tarihi katmanlara zarar vermektedir.
• Antik yerleşim ve ticari önem: Akalan Kalesi, Ege ve Yunanistan ile İç Anadolu ve Samsun çevresinin ticari ve sosyo-kültürel etkileşimlerinde önemli bir rol oynamıştır.
• Çeşitli dönemlere ait bulgular: Seramik bulguları, Tunç Çağı, Demir Çağı ve Hellenistik Dönem'e kadar uzanan bir yerleşim tarihini göstermektedir.
• Lokalize etme çalışmaları: T. Macridy, yerleşimi Herodotos'un Pteria olarak ifade ettiği yerle lokalize etmiştir.

Akalan Kalesi, bu özellikleriyle arkeolojik araştırmalar için önemli bir merkezdir.